Dr. George Aggelinos

Τίτλος διατριβής:

      Ανάκαμψη Πληροφοριακών Συστημάτων Υγείας μετά από Καταστροφή

Η λειτουργία ενός νοσοκομείου είναι μια ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία. Η αποδοτική λειτουργία του στηρίζεται στην εναρμόνιση της Ιατρικής επιστήμης με την Οικονομική, με το πληροφοριακό σύστημα [1] να υλοποιεί τις πολιτικές που επιτρέπουν στις επιστήμες αυτές να λειτουργήσουν με το προαποφασισμένο μίγμα εφαρμογής. Με την ανάπτυξη του συστήματος, οι νοσοκομειακές λειτουργίες θα εξυπηρετούνται όλο και περισσότερο από αυτό – τόσο ως προς τον αριθμό τους όσο και ως προς την ποιοτική τους κάλυψη. Η συνεχής χρήση του ΠΣ θα το καταστήσει ως ένα απαραίτητο υποστηρικτικό εργαλείο για τη λειτουργία του νοσοκομείου. Σήμερα, πολλά από τα νοσοκομεία βασίζουν τη λειτουργία τους στο πληροφοριακό τους σύστημα εμφανίζοντας απόλυτη εξάρτηση από αυτό. Η αδυναμία πληροφορικής υποστήριξης των νοσοκομειακών λειτουργιών από οποιαδήποτε αιτία καταστροφής (φυσική, τεχνητή, ηθελημένη ή εξ αμελείας), θα εισάγει το νοσοκομείο σε μια κατάσταση κρίσης. Κατά συνέπεια, η πρόβλεψη για τη διαχείριση μιας κρίσης που θα επέλθει από την αδυναμία πληροφορικής υποστήριξης των λειτουργιών του –από οποιοδήποτε λόγο– καθίσταται αναγκαία. Η ενδεδειγμένη λύση για την αντιμετώπιση αυτού του είδους κρίσης είναι η πρόβλεψη για σχεδιασμό ανάκαμψης του πληροφοριακού συστήματος [2, 3].

Οι ερευνητικοί προβληματισμοί της διατριβής άρχισαν με τις απαραίτητες ενέργειες σχεδιασμού που θα πρέπει να εκτελέσει ένα νοσοκομείο προκειμένου να διαθέτει τα ελάχιστα για την ανάκαμψη του πληροφοριακού του συστήματος [4]. Η διαδικασία αυτή αποκάλυψε προβλήματα τα οποία θα έπρεπε να είχαν προβλεφθεί κατά τη διάρκεια σχεδιασμού του συστήματος. Ο προβληματισμός που προέκυψε κινούταν γύρω από τη δυνατότητα σχεδιασμού της ανάκαμψης του συστήματος παράλληλα με το σχεδιασμό του ίδιου του συστήματος. Η θεωρητική διερεύνηση του σχεδιασμού συστημάτων ανέδειξε άμεσα έναν ακόμη αλληλένδετο προβληματισμό σχετικά με το στάδιο ανάπτυξης από το οποίο ένα πληροφοριακό σύστημα αρχίζει να βρίσκεται σε κίνδυνο καταστροφής, με συνέπειες για τη λειτουργία του νοσοκομείου. Όμως, η παραμονή στη θεωρητική προσέγγιση των παραπάνω προβληματισμών δεν θα είχε κάποια ιδιαίτερη αξία χωρίς τη δυνατότητα πρακτικής εφαρμογής των αποτελεσμάτων τους. Μέσα από αυτούς τους δύο προβληματισμούς ξεκίνησε μια προσέγγιση τροποποίησης του σχεδιασμού των συστημάτων ενσωματώνοντας ένα αντικείμενο της ασφάλειας ΠΣ από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού του.

Η θεωρητική διερεύνηση του κλασικού Κύκλου Ζωής Ανάπτυξης Συστήματος (System Development Life Cycle, SDLC) και η ενσωμάτωση των ενεργειών Σχεδιασμού Ανάκαμψης από Καταστροφή (Disaster Recovery Planning, DRP) θα τον καθιστούσε ακόμη πιο αποτελεσματικό για την ασφάλεια του συστήματος. Η ενσωμάτωση σχεδιασμού ανάκαμψης ενός συστήματος, στον κλασικό κύκλο ζωής ανάπτυξης συστήματος επιτεύχθηκε μέσω ενός υβριδικού τρόπου σύμφωνα με τον οποίο οι ενέργειες οι σχετικές με τον σχεδιασμό ανάκαμψης από καταστροφή μπορούν να γίνονται παράλληλα με τις ενέργειες σχεδιασμού για τις 4 πρώτες φάσεις ενώ για τις υπόλοιπες 2 φάσεις του κύκλου απαιτείται πρώτα η ολοκλήρωσή τους. Το πιο σημαντικό όφελος που προκύπτει από την ενσωμάτων είναι η δυνατότητα να προβλεφθούν καταλληλότερες στρατηγικές ανάκαμψης για το νοσοκομείο, σε αντίθεση με τις λύσεις που εφαρμόζονται κάτω από την πίεση μιας ενδεχόμενης αδυναμίας λειτουργίας του συστήματος ή ενός συστήματος που λειτουργεί 24/7 [5].

Ωστόσο, πάνω στον κλασικό κύκλο ανάπτυξης έχει σχεδιαστεί μία από τις πιο γνωστές μεθόδους ανάλυσης, η SSADM (Structured Systems Analysis and Design Method). Οι φάσεις της μεθόδου μελετήθηκαν ως προς τα αποτελέσματα που είναι σχεδιασμένες να παράγουν. Από την άλλη πλευρά, τα απαραίτητα περιεχόμενα του σχεδιασμού ανάκαμψης συγκρίθηκαν με τα σχεδιαζόμενα αποτελέσματα της μεθόδου SSADM και καθορίστηκαν τα σημεία που μπορούν να μελετηθούν ταυτόχρονα σε κάποιο επικείμενο σχεδιασμό νέου συστήματος. Βάσει αυτού του αποτελέσματος, η θεωρητική ενσωμάτωση αποκτά την πρακτική της αξία. Τα πιο σημαντικά οφέλη που αποκτά το νοσοκομείο από τη βελτίωση της μεθόδου με τις ενέργειες σχεδιασμού ανάκαμψης από καταστροφή είναι το γεγονός ότι το σύστημα εκτάκτου ανάγκης μπορεί να σχεδιαστεί βάσει του ίδιου σκεπτικού κάλυψης και της ίδιας μεθόδου, η πλήρης συμβατότητα μεταξύ του πρωτεύοντος συστήματος και του συστήματος έκτακτης ανάγκης καθώς και η δυνατότητα άμεσου ελέγχου του χρόνου εκτός λειτουργίας του συστήματος [6].

Η πρακτική αξία των παραπάνω θεωρήσεων έχει άμεση εφαρμογή κατά το σχεδιασμό του νέου συστήματος και συγκεκριμένα σε δύο σημαντικά σημεία: το σχεδιασμό της δομημένης καλωδίωσης και της λήψης αντιγράφων ασφαλείας.

Η συνήθης πρακτική σχεδιασμού δομημένων καλωδιώσεων προβλέπει τη δημιουργία δύο διαφορετικών οδών καλωδίωσης, οι οποίες καταλήγουν στο Χώρο των Κεντρικών Υπολογιστών (server room). Η πρακτική αυτή αποτελεί ιδιαίτερα ακριβή λύση καθώς διπλασιάζει το κόστος εγκατάστασης και συντήρησης της καλωδίωσης ώστε να προσφέρει τον απαραίτητο πλεονασμό. Προτείνουμε έναν εναλλακτικό τρόπο σχεδιασμού της δομημένης καλωδίωσης, ο οποίος προσφέρει τον απαραίτητο πλεονασμό – ασφάλεια για την περίπτωση καταστροφής του χώρου των κεντρικών υπολογιστών. Η κατακερματισμένη μορφή ενός πληροφοριακού συστήματος –την οποία βρίσκουμε στην πληθώρα των νοσοκομείων σήμερα– αποτελούμενου από πολλά μικρότερα, εγκυμονεί κινδύνους συσχέτισης των δεδομένων μεταξύ των συστημάτων. Η επαναφορά δεδομένων που έχουν ληφθεί (ταυτοχρονισμένα ή από ένα σημείο) από διάφορα μικρότερα συστήματα εγκυμονεί το ενδεχόμενο επαναφοράς δεδομένων σε σύστημα το οποίο δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα υποστηρικτικής λειτουργίας. Προτείνουμε ένα νέο τρόπο λήψης αντιγράφων ασφαλείας, ο οποίος λαμβάνει υπόψη τόσο τη συσχέτιση των δεδομένων μεταξύ των συστημάτων όσο και την αυτονομία των συστημάτων. Σύμφωνα με τον προτεινόμενο τρόπο ένα (υπο)σύστημα θεωρείται ως Κεντρικό (Βασικό) –από την ύπαρξη του οποίου εξαρτάται η εύρυθμη λειτουργία όλων των υπολοίπων συστημάτων– και όλα τα υπόλοιπα, ως Δευτερεύοντα ή Εξαρτώμενα (υπο)συστήματα. Το βασικότερο όφελος που προκύπτει από τον προτεινόμενο τρόπο λήψης αντιγράφων ασφαλείας είναι η λειτουργία κάθε εξαρτώμενου συστήματος με την ίδια ή την προηγούμενη γενιά από αυτή που θα λειτουργεί στο κεντρικό σύστημα.

Η ανίχνευση της κατάστασης των πληροφοριακών συστημάτων νοσοκομείων στην Ελληνική επικράτεια αντιμετωπίστηκε τόσο ως προβληματισμός, για την πληροφορική υποστήριξη που υπάρχει στα Ελληνικά νοσοκομεία, όσο και ως ερευνητική πρόκληση, η οποία και έδωσε χρήσιμα συμπεράσματα. Το ερωτηματολόγιο της έρευνας περιλάμβανε 163 ερωτήσεις χωρισμένες σε δύο Ενότητες, οι οποίες είχαν τρεις Θεματικές Περιοχές. Το βασικότερο αποτέλεσμα που αποκάλυψε η έρευνα είναι το γεγονός ότι έχει αρχίσει να αλλάζει η στρατηγική υλοποίησης ΠΣ περνώντας σε ενιαία συστήματα που καλύπτουν ολόκληρη τη δομή και λειτουργία του νοσοκομείου.

Από το αμιγώς σχεδιαστικό μέρος η διατριβή προσδιορίζει πέντε (5) σημαντικούς παράγοντες, ο καθένας από τους οποίους δύναται να ενεργοποιήσει από μόνος του τις διαδικασίες ανάκαμψης, προτείνει ένα τρόπο αξιολόγησης των κριτηρίων ενεργοποίησης του σχεδίου που βασίζει την αξιολόγησή τους στη μεταξύ τους βαρύτητα, εισάγει την έννοια του χρόνου MATRiES ως μέγιστο αποδεκτό χρονικό σημείο έκθεσης σε πλήρη κίνδυνο και τέλος προσδιορίζει τέσσερις παράγοντες ως τους σημαντικότερους για την επιτυχή προετοιμασία και ανάκαμψη ενός πληροφοριακού συστήματος. Παράλληλα, η διατριβή εισάγει ένα νέο σκεπτικό αντιμετώπισης για την οργάνωση και τη συγγραφή ενός σχεδίου ανάκαμψης αντίθετα από τη μέχρι τώρα πρακτική που θέλει την πρόβλεψη σεναρίων και την εξεύρεση αντίστοιχης λύσης. Σύμφωνα με το σκεπτικό της διατριβής, τα θέματα της ανάκαμψης αντιμετωπίζονται ως αδυναμία πληροφορικής υποστήριξης και η παροχής λύσης εστιάζεται σε κάθε συγκεκριμένο θέμα ανεξαρτήτως του προξενήσαντος αιτίου (πχ φωτιά, σεισμός, πλημμύρα) και με σκοπό την όσο το δυνατόν ταχύτερη αλλά αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος.

         Τέλος, στο πλαίσιο της διατριβής σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε μια μέθοδος η οποία έχει τη δυνατότητα να διατηρήσει ένα «στιγμιότυπο» της δομής και λειτουργίας του ΠΣΝ. Το στιγμιότυπο αυτό λαμβάνουν ως δεδομένο οι τρεις στρατηγικές της μεθόδου. Κάθε μία στρατηγική έχει τη δυνατότητα να υπολογίσει μια αναγκαία-επιθυμητή λειτουργικότητα που μπορεί να έχει το νοσοκομείο σε περίπτωση καταστροφής του πληροφοριακού συστήματός του. Η λειτουργικότητα αυτή εκφράζεται με τον υπολογισμό ενός συστήματος που θα είναι μικρογραφία του πρωτεύοντος, απόλυτα ισορροπημένου στις ανάγκες και επιθυμίες του νοσοκομείου για λειτουργία σε συνθήκες εκτάκτου ανάγκης.


Copyright © 2013. All Rights Reserved.